Motyl Madagaskar

Madagarskar

Chrysiridia rhipheus (Drury, 1773) 

Synonimy: Papilio rhipheus, Urania ripheus, Chrysiridia madagascariensis

Rząd: Lepidoptera - motyle

Rodzina: Uraniidae - uranidowate, uraniowate

Gatunek opisany niemal 250 lat temu. Początkowo umieszczono go w grupie motyli dziennych w utworzonym wcześniej przez Karola Linneusza rodzaju Papilio. "Odkrywca" gatunku, niejaki Dru Drury niestety nie przywiązywał większej uwagi do tworzonej kolekcji owadów. Większość okazów nie posiadała żadnych danych opisowych, a niektóre z nich były "złożone" z kilku gatunków. Tak też było w przypadku tego gatunku owada. Brytyjski entomolog otrzymał go od pewnego kapitana z Hammersmith (obecnie dzielnica Londynu). Okaz miał częściowo uszkodzone skrzydła oraz doklejoną głowę innego gatunku motyla z czułkami zakończonymi wyraźną buławką. Cecha ta jest charakterystyczna dla tzw. motyli dziennych. Po kilkudziesięciu latach, po odkryciu pomyłki oraz dla podkreślenia jego piękna, gatunek przeniesiono do nowego rodzaju Urania. Rodzaj ten utworzono na cześć jednej z dziewięciu muz olimpijskich - Uranii, które należały do orszaku Apollina. W roku 1823 niemiecki entomolog Jacob Hübner umieścił go w rodzaju Chrysiridia skupiającym tylko afrykańskie gatunki.

Występowanie

Na przełomie XVIII i XIX w. sądzono, że zasiedla strefę lasów zwrotnikowych Chin lub Bengalu. W późniejszych latach zaczęto jego występowanie łączyć z regionem południowej Afryki. Aktualnie wiadomo, że jest to jeden z kilku endemicznych gatunków występujących na niemal całym obszarze Madagaskaru.

Charakterystyka gatunku

Samice składają do 80 jaj. Gąsienice (larwy motyli) żywią się liśćmi, a przy masowym pojawie gatunku zjadają też kwiaty a nawet owoce roślin z rodzaju Omphalea (należą do wilczomleczowatych). Są to rośliny trujące, zawierające alkaloidy polihydroksylowe. Substancje te przy mniejszym stężeniu są syntetyzowane przez larwy i wykorzystywane do ochrony przed drapieżnymi i pasożytniczymi gatunkami owadów. Zmieniające się stężenie fitotoksyn zmusza gatunek do migracji pomiędzy populacjami roślin występujących we wschodnich i zachodnich rejonach wyspy.

Stadia doskonałe owada często wykazują niewielką asymetrię w ubarwieniu i kształcie lewych i prawych skrzydeł. Rozpiętość skrzydeł nie przekracza 10 cm.

Ciekawostki

Barwa skrzydeł z której słynie ten gatunek owada nie jest wynikiem barwników zawartych w oskórku owada lecz powstaje na skutek rozpraszania, odbicia i w końcu interferencji fali światła. Elementem odpowiedzialnym za niezwykłe refleksy świetlne oraz zachwycającą paletę barw są specjalnie uformowane łuski, pokrywające skrzydła motyla.

Gatunek ten był bardzo popularny w erze wiktoriańskiej oraz w secesji. Powszechnie używano go do dekorowania biżuterii.

Co ciekawe Drury nie podał etymologii słowa rhipheus. Przypuszcza się, że może odnosić się ona do jednego z wzniesień Uralu lub mitologii jako "najbardziej sprawiedliwy wśród Trojan".

Zdaniem wielu przyrodników jest to jeden z najpiękniejszych gatunków motyli, jakie obecnie występują na Ziemi.