Motyl Paź królowej

Paź królowej

Papillio machaon Linnaeus, 1758 – paź królowej, witeź 

Rząd: Lepidoptera - motyle

Rodzina: Papilionidae - paziowate

Jeden z najpiękniejszych krajowych motyli. Jego nazwa (część rodzajowa) wywodzi się prawdopodobnie z francuskiego papilion (motyl) lub odnosi się do cypryjskiego miasta Paphos (Pafos), ewentualnie mitologicznego herosa Paphosa, z kolei człon gatunkowy należy łączyć z mitologią grecką. Machaon był synem Asklepiosa i Epione.

Występowanie

Gatunek palearktyczny, notowany na niemal całym obszarze Europy (za wyjątkiem chłodnej strefy północnej). Znany z Rosji i Chin. Swoim zasięgiem obejmuje Japonię, Himalaje, Pakistan, północne rejony Indii, Nepal, a nawet Birmę i Tajwan. W Azji Mniejszej jego granica występowania przebiega przez Arabię Saudyjską, Oman, góry Jemenu, Liban, Iran i Izrael. Pojedyncze stanowiska znajdują się też na Alasce, w Kanadzie i USA. Na przeważającej części Eurazji tworzy liczne populacje, niekiedy uzyskuje nawet status gatunku pospolitego. Jako gatunek zagrożony traktowany jest w rejonach peryferycznych zasięgu lub w krajach, gdzie istnieje ryzyko wyniszczenia populacji poprzez rozwijający się ruch kolekcjonerski. W kilku krajach Europy (Austria, Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Wielka Brytania i Mołdawia) jest objęty ochroną gatunkową. W Polsce w latach 1984-2001 znajdował się na liście gatunków objętych ścisłą ochroną.

Pazia królowej można spotkać przede wszystkim w tzw. otwartych siedliskach, czyli terenach ruderalnych, zaroślach, na obrzeżach lasów, suchych i wilgotnych łąkach, przydrożach i zrębach.

Charakterystyka gatunku

W Środkowej Europie pojawiają się dwa pokolenia. Pierwsze tzw. wiosenne od IV do VI, drugie - letnie od VII do VIII - IX. Motyle pokolenia wiosennego mają tło skrzydeł jasnożółte z charakterystycznym czarnym rysunkiem, osobniki drugiego pokolenia są z reguły większe i ciemniej ubarwione. Gąsienice zaraz po wylęgu są czarne, po kolejnych linieniach pojawiają się na ciele stożkowate wyrostki a później poprzeczne zielone linie. Najstarsze larwy mają wyraźne naprzemiennie ułożone zmiennej szerokości zielone i czarne pasy z czerwonymi plamami. Poczwarki spotyka się najczęściej na roślinach żywicielskich. Stadium to w zależności od "podłoża" (środowiska) może być szarawe, czarnobrązowe lub nawet zielonkawe.

Rozpiętość skrzydeł u samców wynosi 76-83 mm, a u samic 86-93 mm.

Ciekawostki

Lot motyla opisuje się jako silny i szybki. Tak jak większość dużych dziennych motyli podczas lotu często zmienia kierunek co jest interpretowane jako obrona przed atakiem ptaków owadożernych.

Gąsienice żerują na roślinach baldaszkowatych, np. na dzikich i ogrodowych odmianach marchwi, zjadają też koper, biedrzeniec, kminek, pietruszkę i rutę. Zaniepokojone larwy przyjmują pozę obronną i z pierścienia tułowiowego tuż za głową, wysuwają żółtopomarańczowe wyrostki (osmeterium). Wydzielają one ostry, ale przyjemny zapach, działający odstraszająco na inne gatunki owadów.

Na podstawie zmienności ubarwienia skrzydeł oraz rozmiarów ciała wyodrębniono 21 podgatunków, z których 4 występują na terenie Polski. Jedna z brytyjskich odmian pazia jest mniej mobilna niż jej europejski odpowiednik i preferuje podmokłe siedliska.