Motyl Rusałka Pawik

Rusałka Pawik

Nymphalis io (Linnaeus, 1758) - rusałka pawik, rusałka pawie oczko 

Synonimy: Aglais io, Inachis io

Rząd: Lepidoptera - motyle

Rodzina: Nymphalidae - rusałkowate, południcowate

Prowadząc dochodzenie znaczenia nazwy tego gatunku owada, czyli bawiąc się w „etymologię” (oczywiście to nie to samo co entomologia), po raz kolejny uwidacznia się pomysłowość „twórców nazw” w tym przypadku owadów. Inachos według mitologii greckiej był bogiem, uosobieniem rzeki Inachos – dość kapryśnej, często meandrującej a nawet zanikającej na wiele miesięcy. Io to z kolei jego córka, w której oczywiście zakochał się sam Zeus. O tym jak zagmatwane były koleje losu świadczyć może to, że przez część swego żywota była krową. Poznała samego Hermesa i Prometeusza, a przez czas pewien strzegł jej nie kto inny jak okrutny Argos (potwór o 100 oczach). To właśnie z nią związana jest też nazwa cieśniny Bosfor. Przemiana dokonała sie dopiero w Egipcie, gdzie później na tronie osiadł jej syn Epafos.

Występowanie

Motyl rozprzestrzeniony na ogromnym obszarze Europy i Azji. Sięga aż po wyspy Japońskie. Spotkać go można na polach w ogrodach, sadach i na obrzeżach lasów, a nawet nieużytkach i siedliskach ruderalnych. Wszędzie jest bardzo pospolity. Postać dorosłą (imago) obserwuje się niemal przez cały rok – to za sprawą rozwijających się dwóch pokoleń.

Charakterystyka gatunku

Jest to jeden z najłatwiejszych w identyfikacji rodzimych gatunków motyli. Na pierwszej i drugiej parze skrzydeł znajdują się duże, wielokolorowe plamy przypominające „pawie oczy”. Rysunek na spodniej stronie skrzydeł tylko pozornie jest monotonny i mało atrakcyjny. Poczwarka wygląda tak jakby była wykonana ze złota. Z kolei larwa jest czarna z nielicznymi ale za to dużymi kolcami. Łatwa do odnalezienia na liściach pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica) i pokrzywy żegawce (U. urens).

Ciekawostki

Zimuje imago, które na czas zimy chroni się w jaskiniach, w spękaniach skał, norach ssaków, dziuplach, ale też w budynkach ludzi (zwłaszcza w piwnicach).

Larwy przez cały okres rozwoju „żyją” w grupach. Po kolejnych linieniach pierwsze duże grupy dzielą się na mniejsze. Podrażnione larwy wydzielają z gruczołów usytuowanych tuż za głową cuchnącą, brunatną substancję. Działa ona odstraszająco na osy, pająki i część owadożernych ptaków. Jeśli obrona chemiczna jest nieskuteczna, gąsienica gwałtownie wygina ciało we wszystkie strony co ma skutecznie ją chronić przed atakiem pasożytniczych much i os. Reakcje obronne nie są jednak skuteczne w przypadku grupy muchówek z rodziny Tachinidae (rączycowate). Zdarza się, że nawet 90% larw rusałki jest spasożytowana przez właśnie tą grupę much.

Inną formą ochrony jest rysunek znajdujący się na skrzydłach. Zaniepokojony motyl chętnie rozkłada je prezentując nietypowy wzór. W zależności od gatunku ptaka skuteczność tego kamuflażu może wynosić od 70% (w przypadku ataku trznadla), aż po 95% (gdy pawikiem zainteresuje się sikorka). W badaniach, gdy „zamazano” markerami „oczy” niemal wszystkie motyle były atakowane i zjadane przez ptaki.

Imago chętnie lata i przenosi się do różnych biotopów, pokonując często duże odległości (gatunek migrujący).