Motyl Salomon

Salomon

Ornithoptera priamus (Linnaeus, 1758) 

Synonimy: Ornithoptera caelestis, O. richmondia, Papilio priamus, P. panthous, P. oceanus

Rząd: Lepidoptera - motyle

Rodzina: Papilionidae - paziowate

Jest to pierwszy gatunek z grupy Ornithoptera, który opisał sam K. Linneusz. Umieścił go jak większość dużych, dziennych motyli w rodzaju Papilio. Pierwszą poważną rewizję tej grupy przeprowadził jeden z najwybitniejszych francuskich entomologów Jean Baptiste Alphonse Déchauffour de Boisduval (1799-1879), który część gatunków przeniósł w 1832 r. do rodzaju Ornithoptera. Nazwa ta jest połączeniem greckich słów ornis (ptak) i pteryga (skrzydło). Autor chciał podkreślić jak wygląda lot tych motyli. Wiele lat później nazwę tą wykorzystano w technice. W Europie rozpoczęto serię eksperymentów nad opracowaniem nowego statku powietrznego zwanego "ornitopterem". Inspiracją do nowych badań były zapewne rozważania i projekty przygotowane przez Leonarda da Vinci. Według założeń miał być to pojazd, który napęd wytwarzał poruszając skrzydłami. Druga część nazwy naukowej motyla nawiązuje wprost do jednego z bohaterów Iliady, króla Troi - Priama.

Występowanie

Szeroko rozprzestrzeniony gatunek motyla, znany z rejonu południowowschodniej Azji i Australii. Jego stanowiska znajdują się w środkowej i południowej części Moluków, Nowej Gwinei, Archipelagu Bismarcka, Wyspach Salomona i północno-wschodniej Australii. Jakkolwiek gatunek zajmuje rozległe terytorium to z powodu dużej zmienności część podgatunków lub form barwnych poprzez niszczenie siedlisk jest zagrożona wyginięciem. Lokalne populacje występując na izolowanych stanowiskach mają też często status owadów endemicznych.

Charakterystyka gatunku

Pod względem ubarwienia oraz wielkości ciała jest to bardzo zmienny gatunek motyla. Znanych jest ponad 100 różnych form barwnych, z których część posiada status podgatunku lub jest traktowana przez część lepideptorologów (entomolodzy badający motyle) jako odrębne gatunki. Podobnie jak u innych gatunków z rodzaju Ornithoptera, samice są większe i mniej jaskrawo ubarwione niż samce, głównie czarniawe lub ciemnobrązowe z wzorami w kolorze jasnobrązowym, żółtym lub białym. U samców opalizujące obszary skrzydeł są zazwyczaj zielone. U form endemicznych mogą przechodzić w różne odcienie zieleni aż do błękitu (gatunki z wysp na wschód od Nowej Gwinei). Zdarzają się też odmiany melanistyczne, u których dominuje podstawowa barwa, czyli aksamitna czerń.

Ciekawostki

Gatunek ten został opisany na podstawie okazów odłowionych na wyspie Seram (Moluki).

W trakcie trwania rójki samce wykonują tzw. loty godowe. W ostatnim etapie kojarzenia się par samice przyjmują bierna postawę, natomiast samce kontynuują swój złożony taniec.

Aktualnie wszystkie motyle z rodzajów: Ornithoptera i Troides znajdują się na międzynarodowej liście CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora). Objęto nią wszystkie zagrożone wyginięciem gatunki zwierząt i roślin. Konwencja ta reguluje też handel i wymianę takich gatunków. W przypadku niektórych gatunków Ornithoptera handel ten jest całkowicie zakazany (tzw. CITES I), w innych przypadkach warunkowo dopuszczony, jednak obrót nimi podlega ścisłej kontroli (CITES II).